“Kabul Et” mi “Reddet” mi? Kullanıcıların Çerezlere Dair Algısı ve Karar Verme Süreçleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.authorUluk, Hande Aral
dc.contributor.authorUluk, Murat
dc.contributor.authorErol, Sedat
dc.date.accessioned2026-01-31T14:58:59Z
dc.date.available2026-01-31T14:58:59Z
dc.date.issued2026
dc.departmentİstanbul Beykent Üniversitesi
dc.description.abstractÇerezler, web etkileşimlerinden doğan veriyi saklayarak kullanıcıların cihazlarına tarayıcı aracılığıyla yerleştirilen veri toplama araçlarıdır. Çerez bildirimleri, ulusal ve uluslararası veri koruma düzenlemeleri sonrasında web sitelerinde hızla yaygınlaşmıştır. Buna karşın, kullanıcıların bu bildirimler karşısında nasıl karar verdiği ve açık rızanın gündelik web deneyiminde nasıl üretildiği yerli literatürde yeterince açıklığa kavuşmamıştır. Bu bağlamda web kullanıcılarının çerezlere dair deneyimini anlamak ve kullanıcıyı denklemin bir parçası kılmak önemlidir. Bu çalışma, kullanıcıların çerezlere ilişkin bilgilerini, çerez bildirimleriyle karşılaştıklarında nasıl karar aldıklarını ve kabul/ret tercihlerini hangi etkenlerin şekillendirdiğini incelemektedir. Nitel metodolojiyle, İstanbul’da yaşayan 18–24 yaş aralığındaki 62 genç yetişkinle yüz yüze görüşmeler yoluyla veriler elde edilmiştir. Bulgular, katılımcıların çoğunda bilgi ve farkındalığın yüzeysel kaldığını; yetersiz bilgi koşullarına rağmen bildirimlere sorgusuz rıza göstermek yerine sıklıkla şüphe ve temkinle yaklaşıldığını göstermektedir. Karar eğilimleri, bireysel dijital yeterliliğin ötesinde bilişsel yük, aldatıcı tasarım kalıpları, hız ve zaman maliyeti ile güven duygusu gibi yapısal unsurlarca şekillenmektedir; bu da kullanıcı kararlarının bağlamsal koşullara duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, mevcut çerez bildirimi sisteminin kullanıcılar nezdinde yetersiz kaldığını ve veri üzerinde kullanıcı kontrolünü güçlendiren şeffaf, yönlendirmeden uzak, tasarım etiği ilkeleriyle uyumlu bilgilendirilmiş onam mekanizmalarına ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
dc.description.abstractCookies are small files that let websites store data on a user’s device through the browser. As data-protection rules expanded, cookie banners became nearly universal. Turkish scholarship, however, has paid limited attention to how people decide when they meet these prompts, or how “consent” is formed in everyday browsing. This study explores what users know about cookies, how they act when they see cookie notices, and what shapes their choices to accept or refuse. We conducted in-person interviews with 62 young adults aged 18–24 living in Istanbul. Most participants reported only surface-level knowledge. Despite this, they did not simply click “accept”; many approached banners with suspicion and caution. Decisions were shaped not only by digital skills but also by the mental effort of reading options, deceptive interface designs, time pressure, and trust in the website. Overall, current cookie notice practices do not support meaningful user control. We argue for clearer, non-steering consent flows that are easy to understand and grounded in design ethics.
dc.description.sponsorshipBu çalışma, TÜBİTAK tarafından desteklenen 324K166 numaralı araştırma projesi kapsamında üretilmiştir. [EN] This article was produced within the scope of the research project numbered 324K166, supported by TÜBİTAK.
dc.identifier.doi10.17680/erciyesiletisim.1755798
dc.identifier.endpage312
dc.identifier.issn1308-3198
dc.identifier.issn2667-5811
dc.identifier.issue1
dc.identifier.startpage289
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1755798
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12662/10176
dc.identifier.volume13
dc.language.isotr
dc.publisherErciyes Üniversitesi
dc.publisherErciyes University
dc.relation.ispartofN] Erciyes İletişim Dergisi Akademia
dc.relation.ispartofErciyes İletişim Dergisi
dc.relation.ispartofJournal of Erciyes Communication
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_DergiPark_20260128
dc.subjectCommunication Studies
dc.subjectİletişim Çalışmaları
dc.subjectCommunication Technology and Digital Media Studies
dc.subjectİletişim Teknolojisi ve Dijital Medya Çalışmaları
dc.subjectNew Media
dc.subjectYeni Medya
dc.title“Kabul Et” mi “Reddet” mi? Kullanıcıların Çerezlere Dair Algısı ve Karar Verme Süreçleri Üzerine Nitel Bir Araştırma
dc.title.alternative“Accept” or “Reject?” A Qualitative Study on Users’ Perceptions of Cookies and Their Decision-Making Processes
dc.typeArticle

Dosyalar

Koleksiyon

Öksüz Yayınlar Koleksiyonu