Karanlık turizm ritüelliğinin yeniden ziyaret etme eğilimi üzerindeki etkisinde ziyaretçi deneyiminin aracılık rolü

Bu çalışma, karanlık turizm ritüelleri, ziyaretçi deneyimi ve yeniden ziyaret etme eğilimi arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda İstanbul ilindeki müzelerde karanlık turizm ritüelliğinin ziyaretçi deneyimini nasıl şekillendirdiğini değerlendirmek için anket yöntemine başvurulmuştur. Anket aracılığıyla 400 adet veri seti elde edilmiştir. Toplanan veriler doğrultusunda ölçeklerin geçerliliği ve güvenilirliği incelenmiştir. Bulgular, karanlık turizm ritüellerinin ziyaretçi deneyimini ve yeniden ziyaret etme eğilimini olumlu etkilediğini göstermiştir. Özellikle, 15 Temmuz Şehitler Anıtı ve Dolmabahçe Sarayı gibi destinasyonların taşıdığı tarihsel ve duygusal derinlik, ziyaretçilerin öğrenme ve empati ihtiyaçlarını karşılayarak tekrar ziyaret potansiyelini artırmaktadır. Diğer bir bulgu ise ziyaretçi deneyiminin yeniden ziyaret etme eğilimini anlamlı bir şekilde artırmaktadır. Ek olarak ziyaretçi deneyimi, karanlık turizm ritüelleri ile yeniden ziyaret etme eğilimi arasındaki ilişkide tam aracı rol oynamaktadır. Bu bulgu, ritüellerin tek başına yeterli olmadığını; olumlu ve zenginleştirici bir deneyimle desteklenmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar, turizm yöneticileri ve politika yapıcılar için rehber niteliğindedir. Destinasyonlar, özgün ritüelleri geliştirmeli, bilgilendirici materyallerle deneyimi zenginleştirmeli ve temel hizmet kalitesini artırmalıdır. Bu sayede, karanlık turizm destinasyonları hem toplumsal hafızayı güçlendirecek hem de sürdürülebilirliğini sağlayacaktır.

This study aims to examine the relationships between dark tourism rituals, visitor experience and revisiting tendency. For this purpose, a survey method was used to evaluate how dark tourism rituals shape the visitor experience in museums in Istanbul. A total of 400 data sets were obtained through the survey. The validity and reliability of the scales were examined in line with the collected data. The findings showed that dark tourism rituals positively affect visitor experience and the tendency to revisit. In particular, the historical and emotional depth of destinations such as the July 15 Martyrs' Monument and Dolmabahçe Palace increases the potential for revisitation by meeting the learning and empathy needs of visitors. Another finding is that visitor experience significantly increases the propensity to revisit. In addition, visitor experience fully mediates the relationship between dark tourism rituals and the propensity to revisit. This finding suggests that rituals alone are not enough; they need to be supported by a positive and enriching experience. The results provide guidance for tourism managers and policy makers. Destinations should develop authentic rituals, enrich the experience with informative materials, and improve basic service quality. In this way, dark tourism destinations will both strengthen social memory and ensure their sustainability.