Türkiye’de Epigrafi Çalışmalarının Öncüsü: Halil Edhem Eldem ve Kitâbe Araştırmaları

ÖZ Epigrafik kaynaklar, tarih araştırmalarında kullanılan en güvenilir kaynak türlerinden birini oluştururlar. Anadolu epigrafik kaynaklar bakımından oldukça zengin bir coğrafyadır. Bu coğrafyada Selçuklu, Anadolu Beylikleri, Eyyûbî, Memlûk, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerine ait pek çok kitâbe günümüze ulaşmıştır. Kitâbelerin önemini daha XVII. yüzyılın sonlarında anlamaya başlayan Batılı bilim adamları bu sahaki ilk araştırmaları yapmıştır. Türkiye’de ise ilk epigrafi çalışmaları XX. yüzyılın başlarında başlamıştır. Bu alandaki ilk çalışmalar da Halil Edhem Eldem tarafından hazırlanmıştır. Eldem’in ilk yayımı müstakil olarak değil de Max van Berchem’in çalışmalarına yardımlarıyla ortaya çıkmıştır. Ancak sadece iki fasikül yayımlayabilmişlerdir. Yine de bu yayım, Türkiye’de epigrafi çalışmaları için önemli bir adım olmuştur. Ardından Eldem, Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmuası’nda ve sonrasında aynı derginin adının değişmesiyle Türk Târîh Encümeni Mecmuası’nda yayımladığı makalelerle Türkiye Selçukluları, Anadolu Beylikleri, Memlûkler, İlhanlılar ve Osmanlılar dönemlerine ait birçok kitâbenin neşrini yapmıştır. Eldem’in bu çalışmalarıyla, Türkiye’de epigrafi çalışmalarının öncüsü olduğu söylenebilir. Bu çalışmada Eldem’in epigrafi sahasında kaleme aldığı üç kitap ve 24 makale incelenecektir.