Yatırımcıların davranış eğilimlerinin bireysel yatırım kararına etkisi, finansal okuryazarlık ve risk algısının rolleri üzerine bir araştırma

Klasik ekonomi ve finans teorileri, bireylerin tüm bilgileri mantıklı şekilde değerlendirip tutarlı kararlar aldığını öne sürse de, bu yaklaşımlar irrasyonel finansal davranışları açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Literatür, piyasaların işleyişini ve yatırım kararlarının dinamiklerini inceleyerek basit yatırım kuralları sunmasına rağmen, bu kuralların tutarlı şekilde uygulanamadığı gözlemlenmektedir. Davranışsal finans, yatırımcıların duygusal tepkiler, finansal okuryazarlık eksiklikleri ve risk algısı gibi faktörlerle rasyonel karar süreçlerinden sistematik olarak sapabileceğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, yanlış zamanlama, aşırı işlem yapma ve irrasyonel eğilimler yaygın olarak görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, bu sapmaları anlamaya yönelik kapsamlı bir çerçeve sunarak yatırım kararlarını etkileyen unsurların daha iyi analiz edilmesine olanak sağlamaktır. Bu çalışmada, bireysel yatırımcıların davranışsal finans eğilimlerinin yatırım kararlarına etkileri incelenmiş; finansal okuryazarlık ve risk algısının bu etkilerdeki düzenleyici ve aracı rolleri değerlendirilmiştir. Araştırma, İstanbul'da yaşayan 19 yaş ve üzeri 841 bireysel yatırımcıyla anket yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, kendine aşırı güven, kontrol yanılsaması, pişmanlıktan kaçınma, sürü davranışı ve kendini kontrol etme eğilimlerinin bireysel yatırım kararlarını olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Finansal okuryazarlık ve risk algısının, davranışsal finans eğilimlerinin bireysel yatırım kararlarına etkisinde düzenleyici ve aracı roller üstlendiği bulunmuştur.

Although classical economic and financial theories suggest that individuals evaluate all information logically and make consistent decisions, these approaches are insufficient to explain irrational financial behaviors. Although the literature examines the functioning of markets and the dynamics of investment decisions and offers simple investment rules, it is observed that these rules cannot be applied consistently. Behavioral finance emphasizes that investors can systematically deviate from rational decision processes due to factors such as emotional reactions, lack of financial literacy, and risk perception. In this context, wrong timing, over-trading, and irrational tendencies are common. The aim of this study is to provide a comprehensive framework to understand these deviations and to enable better analysis of the factors affecting investment decisions. In this study, the effects of individual investors' behavioral finance tendencies on investment decisions were examined; the regulatory and mediating roles of financial literacy and risk perception in these effects were evaluated. The research was conducted by survey method with 841 individual investors aged 19 and over living in Istanbul. According to the analysis results, it was determined that overconfidence, illusion of control, avoidance of regret, herd behavior and self-control tendencies positively affect individual investment decisions. It was found that financial literacy and risk perception play regulatory and mediating roles in the effects between behavioral finance tendencies and individual investment decisions.