Liderliğin karanlık yüzü: Sağlık çalışanlarının toksik liderlik algılarının incelenmesi

Bu araştırmada, sağlık kurumlarında görev yapan toksik liderlik algısına sahip sağlık çalışanlarının, bu sürece yükledikleri öznel anlamları ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırma verileri, toksik liderlik algısına sahip 22 sağlık çalışanıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Verilerin analizi, bilgisayar destekli nitel veri analiz yazılımı MAXQDA aracılığıyla ve tematik içerik analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İçerik analizi sonucunda sağlık çalışanlarının liderleriyle ilgili deneyimlerini yansıtan tema ve alt temalar belirlenmiş ve bu temalar araştırmanın bulgularını oluşturmuştur. Bu bağlamda, katılımcıların liderlerine yönelik öz değerlendirmeleri, “MEVCUT DURUM” kapsamında; idealde nasıl bir lider olması gerektiğine ilişkin değerlendirmeleri ise, “HAYALLER” kapsamında ele alınmıştır. Ayrıca, metaforlar aracılığıyla hem mevcut liderlerini ve bu liderlerle ilişkilerini hem de hayal ettikleri lider profiline yönelik benzetmelerde bulunmuşlardır. Araştırma sonucunda, toksik liderlik algısına sahip sağlık çalışanlarının iş yaşamlarında düşük motivasyon, tükenmişlik, özgüven kaybı ve işten ayrılma niyeti gibi olumsuz durumlar yaşadıkları; bu olumsuzlukların iş yaşamlarının yanı sıra sosyal ve aile yaşamlarına da yansıdığı belirlenmiştir. Buna karşılık, katılımcılar ideal liderliği adaletli, iletişim becerileri yüksek, çalışanlarını destekleyen ve motivasyon sağlayan bir profil üzerinden tanımlamışlardır. Bulgular, toksik liderliğin yalnızca örgütsel verimlilik açısından değil, çalışanların psikolojik iyilik halleri ve yaşam doyumları açısından da tehditler oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, liderliğin karanlık yüzüne ilişkin yazına, sağlık çalışanlarının öznel deneyimlerini ortaya koyarak özgün katkılar sağlamaktadır.

ABSTRACT This study aims to reveal the subjective meanings that healthcare professionals, who perceive toxic leadership, attribute to this process within healthcare institutions. Accordingly, a qualitative research approach was adopted, employing a phenomenological design. Data were collected through semi-structured interviews with 22 healthcare professionals who perceive toxic leadership. The analysis of the data was conducted using the computer-assisted qualitative data analysis software MAXQDA and the thematic content analysis method. As a result of the content analysis, themes and sub-themes reflecting the participants’ experiences with their leaders were identified, forming the findings of the study. In this context, participants’ self-assessments regarding their leaders were examined under the “CURRENT SITUATION” dimension, while their evaluations of how an ideal leader should be were examined under the “ASPIRATIONS” dimension. Additionally, through metaphors, participants made comparisons regarding both their current leaders and their relationships with them, as well as the leader profile they envisioned. The findings indicated that healthcare professionals perceiving toxic leadership experienced negative outcomes such as low motivation, burnout, loss of self-confidence, and intentions to leave their jobs; these adverse effects also extended to their social and family lives. In contrast, participants defined ideal leadership as characterized by fairness, strong communication skills, supportiveness, and the ability to motivate employees. These findings demonstrate that toxic leadership poses threats not only to organizational productivity but also to employees’ psychological well-being and life satisfaction. In this regard, the study provides an original contribution to the literature on the dark side of leadership by revealing the subjective experiences of healthcare professionals.